Πατήστε εδώ για την κεντρική σελίδα
Κείμενο και επιλογή φωτογραφίας: Γιώργος Κανδυλάκης

Free flight models - Mοντέλα ελεύθερης πτήσης - 1ο μέρος
Οι σελίδες που ακολουθούν και θα ακολουθήσουν, αποτελούν μια προσπάθεια παρουσίασης στο ευρύτερο κοινό ενός, άγνωστου στην Ελλάδα αλλά αρκετά διαδεδομένου παγκοσμίως, είδους αερομοντελισμού, τα μοντέλα ελεύθερης πτήσης.

Θα ασχοληθούμε αρκετά, πρώτα με τα είδη των μοντέλων, έπειτα με τα χαρακτηριστικά των κυριότερων τύπων και στη συνέχεια θα δούμε σε βάθος τις κατασκευαστικές και πτητικές λεπτομέρειες τους. Η προσπάθεια μου θα είναι, να παρουσιαστούν αρκετά στοιχεία και πληροφορίες, ώστε όποιος ενδιαφερθεί, να μπορέσει τουλάχιστον να αποκτήσει μια πρώτη καλή επαφή με το συγκεκριμένο είδος αερομοντελισμού.

Ιστορικά, πρόκειται για την αρχαιότερη ουσιαστικά μορφή αερομοντελισμού, και την πλέον διαδεδομένη για αρκετά χρόνια, μέχρι την έλευση πρώτα των δέσμιων μοντέλων (control line) και στη συνέχεια των τηλεκατευθυνόμενων. Παρόλη την σχεδόν καθολική επικράτηση των τελευταίων, το ενδιαφέρον εξακολουθεί να υπάρχει ισχυρό, για μια μεγάλη ποικιλία από λόγους, και μάλιστα με αυξητικές τάσεις τα τελευταία χρόνια.

Οι λόγοι για την τάση αυτή είναι πολλοί. Ενδεικτικά αναφέρω τα παρακάτω:

  • Συγκριτικά χαμηλό κόστος κατασκευής και πτήσης (πρόκειται κατά κύριο λόγο για μικρά ελαφριά μοντέλα)
  • Χαμηλό κόστος βοηθητικού εξοπλισμού ( δεν υπάρχει ανάγκη για πομπούς, μπαταρίες ή πολλά άλλα παρελκόμενα, απλά εργαλεία είναι αρκετά για την κατασκευή)
  • Ευκολία κατασκευής (υπό ορισμένες προϋποθέσεις, γιατί απαιτούνται αυξημένες δεξιότητες)
  • «Καθαριότητα», δεν υπάρχουν υπολείμματα μετά την πτήση, καστορέλαιο κλπ, αμέσως μετά την πτήση μπορούν να συσκευαστούν για την επιστροφή
  • Απαίτηση μικρότερων χώρων πτήσης για τις περισσότερες κατηγορίες, ειδικά στα indoor αρκεί ένα κλειστό γυμναστήριο
  • Οικολογικότερες μορφές κινητήρων, θέμα πολύ σημαντικό στο εξωτερικό, όπου το κοινό είναι ιδιαίτερα ευαίσθητο τόσο σε θέματα ρύπανσης όσο και ηχορύπανσης
  • Τα συνηθέστερα μοντέλα, λαστιχοκίνητα, CO2 και ηλεκτρικά, είναι πολύ ασφαλή στη λειτουργία και στην πτήση. Η επαφή με μια προπέλα (που πάντα απαιτεί σεβασμό) δεν έχει δυσάρεστες συνέπειες. Σε περίπτωση σύγκρουσης με άτομο, πιο πολύ κινδυνεύει το μοντέλο να σπάσει παρά ο άνθρωπος να τραυματιστεί.
  • Ευκολότερη αποθήκευση και μεταφορά, καθώς πρόκειται συνήθως για μικρού μεγέθους μοντέλα. Ακόμα και με μηχανάκι μπορεί κανείς να πάει για πτήσεις.
  • Πολύ μικρότερο άγχος. Δεν υπάρχουν συχνότητες για έλεγχο, πολύπλοκα συστήματα, παρεμβολές, βλάβες, μπαταρίες κλπ. Οι πτήσεις μπορούν να είναι συνεχείς, όσο το επιτρέπει ο καιρός
  • Διάφοροι άλλοι λόγοι, προσωπικοί για τον καθένα
  • Ποια είναι όμως τα προβλήματα; Ή οι λόγοι μη προτίμησης; Σίγουρα λιγότεροι από τους παραπάνω, ενδεικτικά :
  • Ο κυριότερος είναι «ψυχολογικός»: άλλη σπουδαιότητα αισθάνεται κανείς όταν ασχολείται με τηλεκατευθυνόμενα ελικόπτερα, ή ακροβατικά αεροπλάνα, αισθάνεται ότι αποκτά άλλο κύρος. Το αν το ευχαριστιέται περισσότερο είναι ένα ερωτηματικό. Σίγουρα πάντως ξοδεύει πολύ περισσότερα χρήματα.
  • Αντιμετωπίζονται από τον αδαή (και μη) κόσμο σαν «παιχνίδια», αν δει κανείς όμως τι κρύβεται από πίσω, τι γνώσεις χρειάζονται και τι δεξιότητες, διαπιστώνει ότι πρόκειται για μια πολύ σοβαρή υπόθεση. Που είναι όμως διασκεδαστική.
  • Είναι απαραίτητες γνώσεις που λείπουν από άλλα είδη μοντελισμού, όπου την κακή ή βαριά κατασκευή διορθώνει συχνά ένας δυνατός κινητήρας. Με αρκετή ισχύ μπορεί να απογειώσει κανείς μέχρι και μια πόρτα σπιτιού. Αυτό δεν ισχύει στα μοντέλα ελεύθερης πτήσης.
  • Δεν υπάρχουν υλικά και εξαρτήματα στα καταστήματα αερομοντελισμού. Αυτό το πολύ σημαντικό πρόβλημα ξεπερνιέται πλέον με τα εξειδικευμένα καταστήματα του εξωτερικού, όπου μπορεί κανείς να βρει ότι χρειάζεται. Αν και θα αναφερθούμε αργότερα αναλυτικά, παραθέτω εδώ τη διεύθυνση του SAMS, http://www.samsmodels.demon.co.uk για όποιον θέλει να σχηματίσει μια εικόνα
  • Τα μοντέλα δεν αποδίδουν πάντα όπως πρέπει. Μερικές φορές σπάνε. Άλλες φορές σπάνε πολύ. Επειδή όμως πρόκειται για ιδιοκατασκευές (σπάνια θα βρει κανείς ARTFs ή RTFs) ότι έχει φτιάξει κάποιος μια φορά μπορεί να το ξανακάνει. Οι ζημιές είναι συνήθως μικρές με αμελητέο κόστος επιδιόρθωσης
  • Είναι άμεσα εξαρτώμενα από τις καιρικές συνθήκες, καθώς απαιτούν συνήθως άπνοια. Εκτός από τα indoor (βλ. παρακάτω) που είναι παντός καιρού...
  • Απαιτούν αυξημένες ικανότητες κατασκευής, υπομονή, υπομονή και υπομονή. Είναι όμως πολύ πιο κοντά στην αρχική ιδέα του αερομοντελισμού, δηλαδή στην κατασκευή και πτήση μοντέλων.
  • Ένας σημαντικός λόγος αποθάρρυνσης είναι η αδυναμία διορθωτικών κινήσεων μετά την απογείωση. Όλες οι ρυθμίσεις γίνονται από πριν και το μόνο που μπορεί να κάνει κανείς είναι να απολαύσει την πτήση, χωρίς άγχος, αρκεί όλα να πηγαίνουν καλά.
  • Η αδυναμία ρύθμισης μπορεί να γεννάει και προβλήματα ασφάλειας. Με εξαίρεση τα μεγαλύτερα μοντέλα με κινητήρα, τα υπόλοιπα σπανίως θα προκαλέσουν τραυματισμό. Ακολουθούν μια συγκεκριμένη πορεία και καθώς δεν υπάρχει πιλότος να την αλλάξει απότομα, είναι εύκολος ο υπολογισμός και η αποφυγή τους, ακόμα και σε περίπτωση που θα παρουσιαστεί η ανάγκη.
  • Εάν πάλι πετάνε πολύ καλά, υπάρχει ο κίνδυνος να φύγουν μακριά από το χώρο πτήσης, οπότε είναι απαραίτητο και κάποιο περπάτημα. Η γυμναστική κάνει καλό...
  • Διαβάζοντας τα παραπάνω, καταλαβαίνει κανείς ότι εάν είναι κάτι για το οποίο προσφέρονται τα μοντέλα ελεύθερης πτήσης, αυτό είναι για νέους αερομοντελιστές. Οι περισσότεροι, νέοι και στην ηλικία, στερούνται των οικονομικών πόρων για την αγορά ενός R/C μοντέλου ή μιας συσκευής τηλεκατεύθυνσης. Θα μπορούσαν όμως κάλλιστα να ασχοληθούν με την ελεύθερη πτήση, μαθαίνοντας τις βασικές αρχές κατασκευής και πτήσης, χωρίς την υπερβολική χρηματική επένδυση. Αργότερα μπορούν να μεταπηδήσουν στα τηλεκατευθυνόμενα, εάν το επιτρέψουν οι συνθήκες. Μπορεί και όχι όμως, εάν ζυγίσουν διαφορετικά τα πράγματα... Γιατί δεν γίνεται αυτό; Κυρίως γιατί μέχρι τώρα δεν υπήρχε η κατάλληλη πληροφορία διαθέσιμη. Με τις σελίδες αυτές ελπίζω ότι το κενό αυτό θα καλυφθεί, έστω και σταδιακά.

    Κατηγορίες

    Πριν προχωρήσουμε, ας γνωρίσουμε πρώτα τα διάφορα είδη μοντέλων ελεύθερης πτήσης που υπάρχουν. Θα τα δούμε σε βάθος στη συνέχεια, πρώτα θα ακολουθήσει μια σύντομη προσπάθεια κατηγοριοποίησης.  Υπάρχουν πολλοί τρόποι να κατατάξει κανείς τα μοντέλα ελεύθερης πτήσης, χωρίς ο ένας να αποκλείει τον άλλο.

    Ένας πρώτος τρόπος είναι ανάλογα με τον χώρο πτήσεων, υπάρχουν τα μοντέλα εξωτερικού χώρου (outdoor) και τα μοντέλα εσωτερικού χώρου (indoor). Τα αντίστοιχα μοντέλα έχουν τελείως διαφορετική δομή και λογική, ανάλογα με τον χώρο τους.

    Ένας δεύτερος είναι το είδος του μοντέλου, εάν πρόκειται για μοντέλα υπό κλίμακα ( scale) ή για μοντέλο διάρκειας (duration). Στα πρώτα, σημασία έχει κατά κύριο λόγο η πιστή αντιγραφή ενός πρωτότυπου, με την ικανότητα πτήσης σε κάπως δεύτερη προτεραιότητα, ενώ στα δεύτερα, τα καθαρά πτητικά μοντέλα, η έμφαση είναι στη διάρκεια πτήσης. Εκτός από τις δύο καθαρές περιπτώσεις, υπάρχουν και τα sport μοντέλα, που απλά μοιάζουν με κάποιο αεροπλάνο και η πτήση τους δεν έχει ως στόχο τη μέγιστη διάρκεια, παρά μόνο την ικανοποίηση του κατασκευαστή τους.

    Ο τρίτος τρόπος έχει σχέση με την κινητήρια δύναμη, εάν αυτή υπάρχει. Στην περίπτωση που δεν έχουμε κινητήρα, ουσιαστικά πρόκειται για ανεμόπτερα. Όταν υπάρχει κινητήρια δύναμη, αυτή μπορεί να πάρει πολλές μορφές: κινητήρας εσωτερικής καύσης, glow ή diesel, ηλεκτροκινητήρας, λάστιχο, κινητήρας διοξειδίου του άνθρακα (CO2), κινητήρες jetex στερεού καυσίμου κ.α. Αναλυτική περιγραφή στη συνέχεια.

    Οι δυνατοί συνδυασμοί που προκύπτουν είναι εξαιρετικά πολλοί. Σε αρκετές από τις περιπτώσεις πρόκειται μάλιστα για επίσημες κατηγορίες της FAI, για τις οποίες γίνονται τακτικά πανευρωπαϊκοί και παγκόσμιοι αγώνες, όπως συμβαίνει στις πιο διαδεδομένες κατηγορίες τηλεκατευθυνόμενων F3A, F4C κ.ο.κ.
      

    Οι επίσημες κατηγορίες FAI είναι:


    Μοντέλα διάρκειας (duration)

    F1A
    Ανεμόπτερα διάρκειας εξωτερικού χώρου, με επιφάνεια πτέρυγας 32-34 dm2, ελάχιστο βάρος 410 gr
    F1B
    Λαστιχοκίνητα διάρκειας, εξωτερικού χώρου, με επιφάνεια πτέρυγας 17-19 dm2, ελάχιστο βάρος (χωρίς λάστιχο) 200 gr, μέγιστο βάρος λάστιχοκινητήρα 30 gr
    F1C
    Μηχανοκίνητα διάρκειας,  εξωτερικού χώρου, με κινητήρα έως 2.5 cm3, ελάχιστο βάρος 300 gr, πτερυγικό φορτίο 20-50 g/dm2, μέγιστη διάρκεια κινητήρα 5 sec
    F1D
    Λαστιχοκίνητα διάρκειας, εσωτερικού χώρου, με άνοιγμα φτερών 550mm, ελάχιστο βάρος χωρίς λάστιχο 1.2gr, μέγιστο βάρος λαστιχοκινητήρα 0.6gr, τα λεγόμενα
    “microfilm”
    F1E
    Ανεμόπτερα εξωτερικού χώρου, με οδήγηση μαγνήτη, μέγιστη πτερυγική επιφάνεια 150dm2, μέγιστο φορτίο 100g/dm2, μέγιστο βάρος 5kg
    F1G
    Λαστιχοκίνητα διάρκειας εξωτερικού χώρου, ελάχιστο βάρος (χωρίς λάστιχο) 70gr, μέγιστο βάρος λάστιχου 10gr
    F1H
    Ανεμόπτερα διάρκειας εξωτερικού χώρου, μέγιστη επιφάνεια πτέρυγας 18dm2, ελάχιστο βάρος 220gr
    F1J
    Μηχανοκίνητα διάρκειας,  εξωτερικού χώρου, με κινητήρα έως 1,0cm3, ελάχιστο βάρος 160gr,  μέγιστη διάρκεια κινητήρα 7sec
    F1Κ
    Με κινητήρα CO2, διάρκειας εξωτερικού χώρου, με ελάχιστο βάρος 75gr, μέγιστη επιφάνεια πτέρυγας 12 dm2, μέγιστο όγκο τεπόζιτου 3cm3
    F1L
    Λαστιχοκίνητα διάρκειας, εσωτερικού χώρου, με μέγιστο άνοιγμα φτερών 458mm, μέγιστο μήκος χορδής 76mm, τα λεγόμενα
    “Easy B”
    F1M
    Λαστιχοκίνητα διάρκειας, εσωτερικού χώρου, για αρχάριους, με μέγιστο άνοιγμα φτερών 460mm, ελάχιστο βάρος 3gr, μέγιστο βάρος λάστιχου 1,5gr
    F1N
     Ανεμόπτερα διάρκειας, εσωτερικού χώρου, τα λεγόμενα
    “HLG” 

    Μοντέλα κλίμακας (scale)


    F4D
    Λαστιχοκίνητα scale, εσωτερικού χώρου, ελεύθερης κλίμακας, μέγιστου βάρους 150 gr, μέγιστου φορτίου πτέρυγας 15 gr/dm2
    F4E
    Μοντέλα scale με κινητήρα CO2 ή ηλεκτροκίνητα, εσωτερικού χώρου, ελεύθερης κλίμακας, μέγιστου βάρους 150gr, μέγιστου φορτίου πτέρυγας 15 gr/dm2
    F4F
    Λαστιχοκίνητα scale, εσωτερικού χώρου, με μέγιστο άνοιγμα φτερών 330 mm, τα λεγόμενα “peanut”

    Εκτός από τα παραπάνω, υπάρχουν και πολλές άλλες ανεπίσημες κατηγορίες, στις οποίες θα αναφερθούμε κατά περίπτωση σε επόμενες σελίδες.

    Οι κατηγορίες F1A, F1B, F1C είναι οι πιο παλιές, έχουν εξελιχθεί σε απίστευτο βαθμό, τόσο στην κατασκευή όσο και στην πτήση. Ανθρακονήματα, kevlar, ειδικά φιλμ επικάλυψης χρησιμοποιούνται κατά κύριο λόγο σε αγωνιστικό επίπεδο. Λόγω του μεγέθους τους προϋποθέτουν μεγάλους ανοιχτούς χώρους. Διαθέτουν μηχανισμούς χρονοδιακόπτη για διάφορες λειτουργίες, π.χ. διάρκεια κινητήρα στα F1C, λειτουργία rudder στα F1A, αλλαγή γωνίας πρόσπτωσης (F1A-F1C), λειτουργία αερόφρενου και στα τρία για αποτροπή απώλειας από ανοδικά ρεύματα, κ.α. Αρκετά θεαματική είναι η απελευθέρωση ενός F1C, που γίνεται κατακόρυφα προς τα πάνω. Η πτήση με κινητήρα διαρκεί πέντε δευτερόλεπτα, στη συνέχεια πετάει σαν ανεμόπτερο.

    Τα F1D είναι τα μικρότερα και ελαφρύτερα μοντέλα που υπάρχουν. Με άνοιγμα φτερών 55 εκατοστά, και βάρος 1,8 γραμμάρια (σωστά διαβάζετε!), πρόκειται για πανάλαφρες και εύθραυστες κατασκευές, που πετάνε σε μεγάλους κλειστούς χώρους για χρόνους 40-50 λεπτά, παίρνοντας κίνηση από λάστιχο. Η ταχύτητα πτήσης είναι πολύ μικρότερη από την ταχύτητα βαδίσματος, ενώ η έλικα (χτιστή με επικάλυψη) περιστρέφεται με τον «ιλιγγιώδη» ρυθμό των 50-60 στροφών/λεπτό! Δηλαδή μία περιστροφή ανά δευτερόλεπτο. Απαιτούν κλειστούς χώρους μεγάλου ύψους, πάνω από 20 μέτρα για κανονικές πτήσεις.

    Για τις παραπάνω κατηγορίες γίνονται τακτικά παγκόσμιοι και πανευρωπαϊκοί αγώνες.

    Τα F1E είναι ουσιαστικά ανεμόπτερα πλαγιάς, με σύστημα αυτόματης επαναφοράς στην προσχεδιασμένη πορεία. Ένας μαγνήτης στην μύτη συνδεδεμένος με το πηδάλιο διεύθυνσης, προσανατολίζεται πάντα προς τον βορρά. Οποιαδήποτε αλλαγή κατεύθυνσης έχει ως αποτέλεσμα την περιστροφή του μαγνήτη, άρα και του πηδαλίου,  διορθώνοντας οποιαδήποτε απόκλιση.

    Τα F1L ξεκίνησαν σαν επίσημη κατηγορία εισαγωγής στα μοντέλα διάρκειας κλειστού χώρου (indoor duration). Είναι ένα βήμα πριν τα εξελιγμένα F1D, λιγότερο απαιτητικά στην κατασκευή, με χρόνους πτήσης που ξεκινούν από 4-5 λεπτά και φτάνουν και τα 20. Μπορούν να πετάξουν άνετα σε κλειστό γήπεδο μπάσκετ.

    Τα F1K είναι μια σχετικά νέα κατηγορία, το μοντέλα είναι αρκετά μικρότερα από τα F1C, παρόμοιας όμως εμφάνισης, αλλά πολύ ελαφρύτερης κατασκευής και ηπιότερων χαρακτηριστικών. Ο κινητήρας CO2 είναι βασικός παράγοντας επιτυχίας, καθώς από τη διάρκεια λειτουργίας του εξαρτάται η διάρκεια της πτήσης.

    Στα μοντέλα κλίμακας F4D (λαστιχοκίνητα) και F4E (ηλεκτρικά ή CO2) βαθμολογείται τόσο η πιστότητα της κατασκευής (στατική βαθμολογία) όσο και ο ρεαλισμός των διαφόρων σταδίων της πτήσης. Η βαθμολόγηση της κατασκευής γίνεται με τα ίδια κριτήρια που ισχύουν για τις υπόλοιπες κατηγορίες scale (F4B, F4C), όπως και της πτήσης, με κάποιες παραδοχές, καθώς δεν υπάρχουν μανούβρες ή ασκήσεις. Όριο μέγιστου βάρους είναι τα 150 γραμμάρια, συνήθως όμως ζυγίζουν αρκετά λιγότερο. Η διάρκεια της πτήσης δεν παίζει ρόλο, αρκεί να είναι μεγαλύτερη από 15 δευτερόλεπτα. Συνήθως πετούν για 30-50 δευτερόλεπτα, σε κλειστά γυμναστήρια, σε κυκλική τροχιά.

    Τέλος τα F4F, πιο γνωστά ως peanut, βαθμολογούνται επίσης στατικά, ενώ στην πτήση μετράει μόνο η διάρκεια. Έχουν βάρος 5-15 γραμμάρια, με χρόνους πτήσης που ξεκινάει από 20 δευτερόλεπτα μέχρι 1–2 λεπτά. Είναι η πλέον διαδεδομένη κατηγορία μοντέλων scale ελεύθερης πτήσης.


    Υπάρχουν ακόμα πλήθος άλλων μοντέλων που δεν ανήκουν σε κάποια επίσημη κατηγορία της FAI αλλά σε μικρότερες εθνικές, ή ακόμα και σε καμία κατηγορία. Τα μοντέλα αυτά είναι λιγότερο απαιτητικά, κατασκευάζονται μακριά από κανονισμούς και μετρήσεις, με μόνο στόχο την διασκέδαση. Η μεγάλη πλειοψηφία των μοντελιστών ασχολείται με τέτοιου είδους μοντέλα, καθώς οι αγώνες έρχονται σε δεύτερη μοίρα, σε σχέση με την προσωπική ικανοποίηση.
    Από τα παραπάνω γίνεται κατανοητό, ότι το εύρος των μοντέλων ελεύθερης πτήσης είναι πολύ μεγάλο. Συνήθως μπορεί κανείς να δοκιμάσει διάφορα, αλλά δεν μπορεί να εμβαθύνει σε όλα τα είδη.

    Για τις ανάγκες μας στη φάση αυτή, θα αναλύσουμε μοντέλα απλά, ανεμόπτερα, λαστιχοκίνητα ή CO2, τόσο διάρκειας όσο και scale, σαν ένα σημείο εκκίνησης. Είναι τα απλούστερα και τα πλέον διαδεδομένα, και η ενασχόληση με αυτά μπορεί να δώσει γρήγορα αποτελέσματα. Μπορεί οι χρόνοι που θα πετύχει ένας «αρχάριος» να απέχουν από τους χρόνους «έμπειρων», είναι όμως πάλι αρκετά ικανοποιητικοί για να επιβραβεύσουν όποιον θελήσει να ασχοληθεί.

    Για αρχείο σε PDF μορφή και εκτύπωση πατήστε εδώ. Η δεξί κλικ στο link και download.
    Για το 2ο μέρος πατήστε εδώ